Ke Kū Alo ʻana i ka Hoʻoweliweli o ka Hoʻohuli Aniau o ko Moananuiākea

0
97

Read this article in English

I ka loli aniau ma Hawaiʻi a ma Moananuiākea hoʻi ke pau nei ka pono o nā kaiaola mokupuni kūʻokoʻa, nā waiwai moʻemeheu, ke ola kanaka, ka nohona kanaka, nā wahi i kūkulu ʻia, a me ka loaʻa ʻana mai o ka wai maʻemaʻe a me ka mea ʻai ola. ʻO kēia kekahi o nā hopena i hōʻike ʻia ma ka palapala i kapa ʻia ʻo ka Fifth National Climate Assessment (NCA5). He palapala ia i koi ʻia e ka ʻahaʻōlelo lāhui no ke kuhi ʻana i ka loli ʻana o ka U.S. i ka loli aniau. ʻO ka hopena nui i puka mai ma ua palapala nei ke koʻikoʻi o ke kālele ʻana i ka ʻike a me ka hana ʻōiwi i hiki ke hoʻonui i ke kūpaʻa ʻana i loko nō o ka loli aniau ma Moananuiākea.

Ma Kekemapa o ka makahiki 2023, ua puka mai ka palapala ʻo NCA5 me kekahi mokuna i pili wale iā Hawaiʻi a me nā mokupuni Pākāpika i pili iā ʻAmelika me ka ʻikepili noiʻi o kēia au e hōʻike ana i nā pilikia, nā hopena, a me nā hāʻina e wehe ai i nā hihia o ka loli aniau. Hōʻike ʻia ma ia palapala ka hoʻāʻo ʻana ma nā ʻano hanana like ʻole ma ʻAmelika me nā mokupuni Pākīpika i ka hoʻēmi ʻana i ke ea hoʻomehana honua a me ka hoʻēmi ʻana i nā hopena ʻino a ka loli aniau ma ka ʻāina.

“Mau nō ka hoʻopilikia ʻana o ka lolianiau i nā mea nui a koʻikoʻi iā kākou,” wahi a Kauka Abby Frazier, Hope Polopeka ma ke Kula Nui ʻo Clark, me ko ka mokuna mea kākau alakaʻi. “ʻO ka hōʻeleu ʻana aʻe i nā ʻano hana no ka hoʻēmi i nā hopena ʻino a ka loli aniau ka hana pono. ʻO ka mea pōmaikaʻi, ʻo ka hoʻēmi ʻana i ke ea hoʻomehana honua a me ka hoʻomākaukau ʻana no nā pōʻino hou ke ala e pono ai ko ʻoneʻi – ke olakino maikaʻi, ka hoʻokele waiwai kūpaʻa, a me ke kaiaulu kūpaʻa i loko nō o ka loli aniau.”

Eia nā manaʻo nui i hāpai ʻia ma ia mokuna no Hawaiʻi me ka Pākīpika:

  • Emi mai ka hiki ʻana ke loaʻa ka ʻai pono me ka wai i ka loli aniau.
  • Pā hewa ke olakino kanaka i ka loli aniau.
  • Pilikia ka ʻōnaepuni a me ka hoʻokele waiwai mokupuni i ka piʻi ʻana mai o ke kai.
  • ʻO ka hoʻōla maoli ʻana i ka ʻāina, i ka wai, i nā kaiaola, me nā mea ola ka hana kūpono.
  • ʻO ke kanaka ʻŌiwi, ka ʻike a me ka hana ʻōiwi ka mea nui o ke kūpaʻa ʻana o nā kaiaulu mokupuni i loko nō o ka loli aniau.

No ka palapala ʻo Fifth National Climate Assessment (NCA5)

He palapala ia i koi ʻia ma ke Kānāwai Global Change Research o ka makahiki 1990 e ka ʻahaʻōlelo lāhui no ke kuhi ʻana i ka loli o ka U.S. i ka loli aniau. He 32 mau mokuna ko ka palapala ʻo NCA5 no kālaiaopaku, mahele pae-kaumokuʻāina (ʻo ka wai ʻoe, ʻo ka ikehu ʻoe, ʻo ka ʻoihana mahiʻai ʻoe, ʻo ke kaiaola ʻoe, ʻo ka ʻoihana halihali ʻoe, ʻo ke olakino kanaka ʻoe, ʻo ka ʻōnaepuni ʻoe, a pēlā aku), ʻo nā hopena ʻino me ka hoʻoponopono pilikia o ka loli aniau ma Hawaiʻi, ka Pakipika, me ka U.S. hoʻi.

Mahalo nui ʻia nā kanaka i kōkua me ka mokuna no Hawaiʻi me nā mokupuni Pākīpika. Na 16 mea kākau moʻolelo me 41 kākoʻo i komo i kēia hana. Kākoʻo ʻia nei mokuna i nā moʻolelo he 500 a ʻoi i palapala ʻia. He ʻelua wahine Hawaiʻi i komo pū i ka haku moʻolelo ʻana, ʻo ia ʻo Haunani Kāne me aʻu, a he mau kānaka ʻimi noiʻi māua ma ke Kula Nui ʻo Hawaiʻi ma Mānoa.