Ka ʻŌlelo Kulanui

25

Read this article in English

Na Roy McGrath, Kumu Pilikanaka, Ke Kula ‘o S.M. Kamakau

ʻAʻohe nō kānaka nāna e hōʻole i ka ulu nui aʻe o ka ʻōlelo Hawaiʻi i kēia mau lā. Ma nā wahi like ʻole o ka nohona Hawaiʻi o kēia lā, ke ʻoe huli pono, ua hiki ke loaʻa mai kekahi ʻano mea ʻōlelo Hawaiʻi ma laila. I kēia mau lā nō hoʻi, ke hele aku nō ʻoe e holoholo i kaona, ʻaʻole nō hiki ke kaukaʻi e huna mau ana kāu mau lawena ʻōlelo kalekale e hoʻopuka malū ai ma ka ʻōlelo Hawaiʻi o lohe maopopo ʻia e haʻi!

ʻAʻole naʻe ʻo ka hua ʻōlelo Hawaiʻi wale nō ke laha aʻe nei. ʻO nā manaʻo e pili ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi kekahi. Mai ka ʻōpiopio a hiki i ke kanaka makua oʻo, ua kamaʻāina i ia mea he hoʻōla ʻōlelo Hawaiʻi ma kekahi ʻano, a ua kuʻi ākea ka lohe o nā ʻano kahua manaʻo like ʻole.

ʻO kekahi manaʻo aʻu i lohe nui loa ai i waena o nā ʻōpio haumāna aʻo ʻōlelo Hawaiʻi a i nā tūtū wali loa i ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ia ka ʻokoʻa o ka ʻōlelo Hawaiʻi a nā kūpuna a me ka ʻōlelo Hawaiʻi e laha nei i kēia mau lā.

I waena o nā ʻāʻīpuʻupuʻu o ke aukahi hoʻōla ʻōlelo Hawaiʻi o kēia mau lā, he kumu manaʻo ʻano ʻenaʻena nō hoʻi kēia e piʻi koke aʻe ai paha ka wela ma nā ʻaoʻao like ʻole. A na wai lā naʻe hoʻi e hoʻōle i ia ʻenaʻena; me he mea lā ke hōʻāhewa ʻia nei he ʻōlelo Hawaiʻi hoʻopunipuni wale nō kāna.

ʻO ke kumu naʻe paha o ka nui ʻenaʻena ʻana, ʻo ia kahi ʻanoʻano o ka ʻoiaʻiʻo e waiho ana i loko. He ʻoiaʻiʻo nō, ʻaʻole nō i like ka pae mākaukau ʻōlelo Hawaiʻi o nā keiki kula kaiapuni me ko nā kūpuna o kekahi mau hanauna aku nei. A he ʻoiaʻiʻo hoʻi, ʻaʻole nō i kiʻekiʻe loa ka mākau ʻōlelo Hawaiʻi o nā kumu aʻo a pau ma nā kula kaiapuni nāna ia mau kamaliʻi e pūʻā ʻōlelo ai.

Ua hiki nō paha i ke kanaka malihini loa i ka ʻōlelo Hawaiʻi ke hoʻokūkū aku me ka maopopo pono, ʻokoʻa nō ka puana, ka ʻeleu, ke kūpaʻa, a me ka noʻeau o ka ʻōlelo Hawaiʻi a nā keiki o kēia au me kā nā kūpuna.

ʻAʻole naʻe kākou e lilo i ka hāʻawi pio wale. ʻAʻole kākou e poina, ke lohe aku kahi kamaliʻi kaiapuni i ka līpine kūpuna, ʻo nā ʻōlelo hiwahiwa a tūtū mā i pā maopopo ʻole wale aku nō i nā pepeiao kamaliʻi o kekahi hanauna aku nei, ua ʻapo ʻia nō kona manaʻo e ko kēia au.

Ma ia wā like naʻe, ʻaʻole kākou e hōʻole i ka holomua nui e koe mai nei. A no kākou poʻe kumu ʻōlelo Hawaiʻi, ʻaʻole hoʻi kākou e hoʻopoina i nā kumu ʻōlelo Hawaiʻi a kākou! E hoʻolohe mau aku i ko Ka Leo Hawaiʻi, e heluhelu mau i ka nūpepa kahiko, a inā hoʻi ʻo ʻoe kekahi o nā hoa aloha laki loa o ka tūtū paʻa ʻōlelo Hawaiʻi, e kūkākūkā mau ʻoe me ia.

A eia kekahi iā ʻoukou poʻe kumu ʻōlelo Hawaiʻi o nā kulanui i wali loa i ka ʻōlelo makuahine, e naue pū mai ʻoukou i nā kula kaiapuni e lohe ʻia ai kou leo e nā pua o ka ʻāina!