
Na Tammy Hailiʻōpua Baker, Ph.D.
Welina me ke aloha e nā hoa makamaka e makeʻe ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi. He mea nui ko kākou mālama makeʻe loa ʻana i kēia ʻōlelo hiwahiwa a kākou ma o ka ʻōlelo Hawaiʻi ʻana i kēlā lā kēia lā ma nā wahi like ʻole.
Mai manaʻo, ua lawa ka mahina hoʻokahi e laupaʻi ai ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ʻō ā ʻō. He nani ka mahina ʻōlelo Hawaiʻi ʻo Pepeluali, he ʻoi aʻe ka nani o ka makahiki ʻōlelo Hawaiʻi a i ʻole ke kenekulia ʻōlelo Hawaiʻi.
He kuleana ko kākou, ka poʻe i pōmaikaʻi i ke aʻo i ka ʻōlelo Hawaiʻi, e hoʻolupalupa ai a e hoʻolaupaʻi ai nō hoʻi i ka ʻōlelo Hawaiʻi mai kēlā kapa a kēia kapa o ko Hawaiʻi Pae ʻĀina. E kūlia mau nō kākou i ka nuʻu, e nā hoa ʻōlelo Hawaiʻi.
Me ia manaʻo ʻo ka lupalupa o ka ʻōlelo HawaiʻI ma nā wahi like ʻole i kūkulu ʻia ai ka Papahana Hana Keaka Hawaiʻi ma ke kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa. Na ia papahana nei i hoʻokahua ai a i hoʻolaha ai i nā moʻolelo Hawaiʻi ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi no ko kākou kaiaulu.

I kēia kau kula e puka ai ka hana keaka hou o ka papahana, ʻo Lele Wale, i haku ʻia e Ikaika Mendez. No Kanaio, Maui, ʻo Ikaika, a he puʻukani ʻo ia nei ma ka lūʻau ma Lahaina ma mua o ka pauahi hāʻena ʻana o ia ʻāina i ka mahina ʻo ʻAukake i ka makahiki 2023.
Ua haku aʻela ʻo ua Ikaika nei i moʻolelo hana keaka no ka malu ulu o Lele ma ke ʻano he pule kānaenae e hoʻōla ai i ka ʻāina. He hoʻomanaʻo hou ʻana ia i ka Maʻaʻa wehe lau niu o Lele a he hoʻomaopopo hoʻi me he ipu kukui pio ʻole lā o ke Kauaʻula ka poʻe o Lahaina. Hoʻomaka ʻo Lele Wale i ka pule mua o Malaki, he ʻelima hōʻike ʻana mai ka lā 4 a i ka lā 8 o Malaki ma ka Earle Ernst Lab Theatre.
I kēia mahina nō e mālama ʻia ai he hōʻike pōkole no Lele Wale ma ka ʻaha kūkā hou a ka ʻAhahui Noiʻi Noʻeau ʻŌiwi – Research Institute of Indigenous Performance (ANNO) – ma ka hale Keaka ʻo Kennedy.
ʻO ANNO ʻ26: Bridging Generations ka inoa o kēia ʻaha kūkā a ʻo ka lua ia o nā ʻaha kūkā i hoʻolālā ʻia e ANNO. ʻO Noiʻi Nowelo ka inoa o ka ʻaha kūkā mua i mālama ʻia i ka makahiki 2024. A i ka makahiki aku nei ka hoʻopuka ʻana o ka puke mua loa a ANNO, ʻo ia hoʻi ʻo Noiʻi Nowelo: A Survey of Hawaiian and Indigenous Performance.
No ka ʻaha kūkā o nā lā 5-6 o Pepeluali, aia ana he ʻekolu pānela – “Hana Noʻeau Lima,” “Aloha ʻĀina Embodied: The Praxis of ʻAha,” a me “Kumu Hula Legacy: The Art of Haku Mele;” he ʻeiwa papa hoʻonui ʻike no ka hula, ka mele, ka hana kapa, ke kālai lāʻau, ka lei hulu, ka hana pupeta, a me ka hulahula; he ʻelua kiʻiʻoniʻoni, ʻo Molokaʻi Bound a me Māhū: A Trans-Pacific Love Letter; he hōʻikeʻike pāheona; he mahele pelaha noiʻi a nā haumāna laeoʻo/laeʻula; he ahiahi hoʻokani pila na Baba Tavares a me ka ʻohana Krug; a me Lele Wale, he hōʻike pōkole.
E naue mai, e nanea a walea nō hoʻi i nā noʻeau Hawaiʻi ma ke kulanui o Hawaiʻi ma Mānoa!


