ʻOliʻoli Hape Nūia

0
142

Read this article in English

Eia kekahi leka o lalo nei i paʻi ʻia ma Ka Nupepa Ka Oiaio (28 Dek., 1894) na kekahi kanaka ma ka inoa ʻo A. K. Mika, kekahi kupa no Kōloa, Kauaʻi. ʻO kēia kāne hoʻi ʻo ʻAkoni K. (Kamuela, Samuel) Mika, ke kumu hula i nīnauele a hoʻopaʻa leo ʻia e Helen Roberts ma ko Mika hale i Keaukaha, Hilo.

Ma ka makahiki 1934, ua hōʻea ʻo ia i Honolulu no ka hoʻopaʻa ʻana i kiʻi ʻoniʻoni ma ke Kūlanakauhale ʻo Lālani, kāhi kaulana ma Waikīkī a kokoke i ka hale pule Katolika ʻo Kana ʻAukakina Ma Ke Kai. Ua hoʻokumu ʻia ʻo Lālani e George Mossman no ka hōʻike ʻana i moʻomeheu Hawaiʻi i nā malihini. ʻO ka hula kalaʻau ʻo A ka Lae o Koʻokoʻolau ka hula ā Akoni Mika i hula ai ma ke kiʻi ʻoniʻoni me kekahi mau ʻano hula ʻē aʻe. He 68 ona makahiki i kēlā manawa.

Ma kāna leka, ua aloha ʻo Mika i nā luna hoʻoponopono o Ka Nupepa Ka Oiaio. Hoʻokahi ʻo lāua ʻo John E. Bush. Ua kamaʻaina ʻo Akoni Mika iā ia no ka mea ua noho ʻo Bush i kiaʻāina o ka mokupuni ʻo Kauaʻi mai ka makahiki 1877 a i ka 1880 i ka manawa a Mika e kamaliʻi ana ma Kōloa. I ka manawa a Bush i noho ai i kuhina no ke Keʻena Kūloko o ke Aupuni Hawaiʻi, ua paipai ʻo ia iā Kalākaua e kono i nā poʻe Pūkīkī e komoneʻe mai e hana ma nā ʻāina mahi kō.

I ka manawa ma hope o ka hoʻokāhuli ʻia ʻana o ke aupuni noho aliʻi a Liliʻuokalani e nā mākaia kipi, ua hoʻopaʻahao ʻia ʻo Bush ma ke “kākela haole” ma Iwilei me Kalanianaʻole, Nāwahī, me kekahi mau aloha ʻāina ʻē aʻe. Ma hope o kēlā ua emi a ʻane pau kona ʻiʻini me kona makemake i ke kālaiʻāina.

Eia kā Mika leka me ka hoʻokomo nō naʻe i ke kahakō me ka ʻokina no ko kēia au poʻe. Ua mālama ʻia hoʻi ka hua maʻaka ma kekahi mau hua ʻōlelo a me ka hua ʻōlelo kahiko ʻo ʻliʻi no aliʻi:

“Aloha ʻĀina o Kōloa. Ke hōʻike aku nei nā makaʻāinana o ka ʻĀpana o Kōloa, i ko lā-kou mahalo nui loa iā ʻolua e nā alakaʻi wiwoʻole o ka Lāhui; no ko ʻolua pepehi ʻē ʻana i ka Hanohano i hoʻoili mai iā ʻolua ma ke ʻano ʻepa e nā ʻenemi o ke ʻLiʻi aloha lāhui, a aloha ʻāina.

“E hōʻike ana i ke ao holoʻokoʻa i ko ʻolua hoʻoikaika nui ʻana e pale a e kūʻē aku i nā hana pono ʻole, e keʻakeʻa ana a e kāʻili maoli ana i ke kuleana ʻoiāʻiʻo o ka noho ʻliʻi a me ka noho maluhia ʻana me ka hauʻoli o ka lāhui ma lalo o kona malu.

“A e like me kona hiki mua ʻana mai pēlā nō nā lani e mālama mai ai iā ʻolua a nāna nō hoʻi e hoʻopakele aʻe iā ʻolua mai nā hoʻopōpilikia wale ʻia mai e nā ʻenemi o ka malu ulu o lele [Lele].

Me ka hauʻoli Karisimaka a me ka ʻOliʻoli Hape Nūia mākou a pau e pahola aku nei iā ʻolua.

“A.K. Mika, Kōloa Kauaʻi, Dec. 22. ʻ94”

Nupepa ka Oiao, Dec. 28, 1894