Nā Mea Makamae Hawaiʻi ma Lākana 2

65

Read this article in English

Aloha e nā makamaka heluhelu. I kēlā mahina aku nei, ua hoʻomaka kākou e ʻike i nā mea makamae Hawaiʻi ma ka Hale Hōʻikeʻike Pelekania ma Lākana, ʻo ia hoʻi, nā mea waiwai hiwahiwa ma ka hōʻikeʻike hou ʻo “Hawaiʻi: a kingdom crossing oceans.”

He ʻike lihi ka nāna ʻana aʻe i nā waiwai ma kēia ʻatikala, no laila ke paipai nei au ia ʻoe e huli a loaʻa i kekahi kope nou. Hōʻike ka puke i nā mea makamae a pau. Hiki ke kūʻai i kekahi puke ma UH Press.

ʻO ka mea kupanaha o ua hōʻikeʻike la, ʻo ia ka hana huliāmahi ʻana ma waena o ka Hale Hōʻikeʻike Pelekania me nā poʻe hana noʻeau ʻōiwi Hawaiʻi. ʻAʻole ia hana huliāmahi he hana maʻa mau no nā hale hōʻikeʻike o ka wā ma mua, akā he ʻonina hulihia nō ia.

ʻAʻole e hōʻike wale ʻia ana i nā mea makamae Hawaiʻi me he kiahai (trophy) wale la, akā e kūkākūkā ana nā limahana hale hōʻikeʻike me nā poʻe ʻōiwi nona ka ʻike e pili ana i nā mea makamae Hawaiʻi i mea e loaʻa ai kekahi moʻolelo kūpono no nā mea waiwai Hawaiʻi.

I kekahi manawa, ʻaʻohe ʻike, ʻaʻohe moʻohaʻawina (provenance), e pili ana i kekahi mea makamae. ʻO ke kūkākūkā ʻana ma waena o ka hale hōʻikeʻike me ka poʻe ʻōiwi he hana ia e hoʻākāka ai i ka pono o ka mea waiwai i nā kānaka Hawaiʻi.

E laʻa, ua nānā a kālailai ʻia kekahi “moena hulu” a i ʻole kekahi “ʻepane” – ʻo ia nā hua ʻōlelo i kapa ʻia ai i ka mea hulu kupaianaha a ka Hawaiʻi e ka hale hōʻikeʻike. Ua kāpili ʻia kekahi “moena” me kekahi mau kaula hulu – e like me nā kaula hulu no ka hoʻohulu ʻana i kekahi mau ʻano mahiole. Aia ma nā lihi papamoe o ka “ʻepane” kekahi mau kaula kīlepalepa.

Na kēia mau kaula kīlepalepa me kona ʻano papamoe i hoʻomaoe i kuhiakau (hypothesis) – ua wahī ʻia kēia ma kekahi kino kanaka paha, kiʻi akua paha a nākiʻi ʻia me kēnā wahi kaula kīlepalepa. No laila, ʻaʻole ia he moena akā he ʻano ʻepane nō. Maliʻa paha ua like kona wahī ʻana ma ke kino e like me nā kāʻei pale kaua a i ʻole me ke kāʻei kapu a Līloa. A ua noʻonoʻo ʻia, no nā aliʻi kēia mau mea hoʻowehiwehi.

ʻO kekahi mea makamae hoihoi iaʻu ʻo ia kekahi ʻano lei mākuakua aʻu i ʻike mua ai ma kuʻu wā ʻōpio, ʻo ia kekahi “lei” me kekahi mahiole ma ke kiʻi a John Weber i kahakiʻi ai (nānā kiʻi 2). Ua wili ʻia kekahi mau kaula hulu, e like me nā kaula hulu i wehewehe ʻia ma luna, ma waho o kekahi kapa pepeʻekue. ʻAkahi nō kuʻu ʻike maka ʻana i kēlā mea waiwai hiwahiwa o Kauaʻi i loko o ka puke. No nā kanaka e hiki ʻole ke hele i Lākana, na ka puke e hōʻike iā kā-kou Kānaka i kēia mau mea lahaʻole keu a ka uʻi.