E nā makamaka o ka ʻōlelo Hawaiʻi. Ua kuʻi ka lono mai ka piko la o Wakinekona, ua koho ʻia ʻelua kānaka Hawaiʻi e kū ma ka wēkiu o ka hanohano ma waena o nā poʻe hana noʻeau ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa.
Ua hāʻawi ʻia ka National Heritage Fellowship i kēia makahiki 2026 iā Lloyd lāua ʻo Haunani Sing no kā lāua hana e hoʻomau i ka hana ulana ʻie. ʻO ia hoʻi ka ulana ʻana i ka hīnaʻi poepoe ʻoe, ka hīnaʻi hinalea ʻoe, ka hīnaʻi ʻoʻopu ʻoe, ke kiʻi kupuna ʻoe, ka mahiole ʻoe, a mau nō aʻe. ʻO ka National Heritage Fellowship, ka makana hoʻohanohano kiʻekiʻe loa ma ʻAmelika no ka poʻe hana noʻeau kuʻuna.
Ua hāʻawi ʻia ka National Heritage Fellowship mua ma ka makahiki 1982. Akā ʻaʻole i hāʻawi ʻia ka makana i kekahi kanaka no Hawaiʻi ā hiki i ka makahiki 1990 – ua haʻawi ʻia iā Gladys Kukana Grace, kekahi wahine ulana lauhala kaulana no Kona. He kumu ʻo ia kekahi a nui kāna mau haumāna, haumāna moʻopuna, a haumāna moʻopuna kuakahi paha.
Ma hope ona ʻo Grace, ma ka mahele hana noʻeau, ʻo Mealiʻi Kalama ma ka makahiki 1995. ʻO Kalama ka mea i kaulana i ke kapa kuiki. A laila, ʻaʻole i hoʻohanohano ʻia kekahi kanaka hana noʻeau ā hiki i ka makahiki 2022 me ke koho ʻana iā Frank “Palani” Senici, he kanaka kāpili hale. Ma hope ona ʻo Roen Kahalewai Hufford no kāna hana kapa. ʻO Hufford ʻo ia ke kaikamahine a Marie McDonald, he momi waiwai kaulana ma ka hana kapa.
ʻO ka hapanui o nā kānaka hanohano, he mau kanaka kaulana ma ka pūolo (music) Hawaiʻi. Ma ka ʻaoʻao puolo kuʻuna, ʻo ia ʻo Kauʻi Zuttermeister (1996) no kāna hana ma ka hula. Pēlā pu ka hoʻohanohano ʻana iā Pualani Kanahele lāua ʻo Nalani Kanakaʻole (2023) me George Nāʻope (2006). No Hawaiʻi Moku nō lākou. Ma ka makahiki 2005, ua hoʻohanohano ʻia ʻo Kaʻupena Wong no kāna hana ma ke oli ʻana.
No nā mea hanohano o ka mahele puolo Hawaiʻi o kēia wā ʻo:
- Cyril Pahinui (2017) – He kanaka kaulana i ke kīhōʻalu me kona mele ʻana.
- Ledward Kaʻapana (2011) – He loea ma ka ʻukulele, ke kīkā me ka leo kiʻekiʻe.
- Genoa Keawe (2000) – Kaulana ma kona leo kiʻekiʻe me ke kō lōʻihi loa o kona leo.
- Eddie Kamae (2007) – He mea hoʻokani pila, he haku mele, a he kanaka hoʻopalapala ʻike.
- Clyde “Kindy” Sproat (1988) – He kanaka haʻi moʻolelo a he puʻukani.
- Raymond Kane (1993) – Noʻeau kona mau lima ma ke kīhōʻalu.
- Richard Hoʻopiʻi & Solomon Hoʻopiʻi (1996) – Kaulana no ka leo kiʻekiʻe.
E kono ana ʻo Lloyd me Haunani i Wakinekona no kekahi ʻaha hoʻohanohano. E hāʻawi ʻia ana i $25,000 iā lāua no ka hoʻomau ʻana i kā lāua hana,ʻo ia nō, ka hoʻopahola ʻana i ka ʻike ulana ʻie ma ka pae ʻāina. E kū ana kēia hanohano nui no lāua i nā kau a kau a mau loa.
ʻO ka hapanui o nā kānaka no Hawaiʻi i hoʻohanohano ʻia, he kānaka Hawaiʻi. Akā ʻaʻole no nā Hawaiʻi wale nō ka National Heritage Fellowship. Ua koho ʻia ʻo Gertrude Tsutsumi (2016) no ka hulahula kuʻuna Kepanī o ke kula Onoe-ryu a me Lynn Nakasone (2012) no ka hulahula kuʻuna no Okinawa. ʻO kekahi kanaka Uchinānchu (Okinawan) ʻē aʻe i koho ʻia ʻo Seisho Nakasone no kona maiau ma ka puolo Liukiu (Ryūkyū).
Inā helu ʻoe i nā makahiki, aia kekahi mau makahiki i koho ʻole ʻia kekahi kanaka. No laila, inā ʻike ʻoe i kekahi kanaka e hoʻomau ana i kekahi hana noʻeau kuʻuna a i ʻole ka puolo kahiko a i ʻole ka puolo Hawaiʻi o kēia wā e nomineka ma arts.gov/honors/heritage.
