No Ka ʻŌlelo Hawaiʻi

0
435

Read this article in English

Na Kaikaʻoā

Aloha kāua, e ka Lunahoʻoponopono o ka ʻumeke kāʻeo, Ka Wai Ola; e ʻoluʻolu mai hoʻi ʻoe no kaʻu wahi wai ʻeleʻele kekahi māhele kaʻawale ma kou kino kāhela a aʻiaʻi hoʻi, e pena ʻia ai ke kiʻi hiehie o ka milimili a nā kūpuna o kākou i hala ʻē aku i ka pō, ʻo ia hoʻi ka ʻōlelo makuahine.

Ua paʻi ʻia kekahi moʻolelo nūpepa e Ka Nupepa Kuokoa, ma ka lā 29 o Nowemapa, i ka makahiki 1873. Ua pūlima ʻia ma ka inoa ʻo J. N*****. Ke manaʻo nei au, ʻoiai ua kohu nā leo kahi e pela aku ai i kēia inoa kaulana, ʻo J. Nāwahī paha ka mea nāna ia moʻolelo i kākau. Ua hōʻike aʻe nei ʻo ia i ʻehū ʻano ʻōlelo ʻokoʻa i laha i ia wā; penei ia:

  1. Ka ʻōlelo Hawaiʻi maʻemaʻe maoli
  2. Ka ʻōlelo Hawaiʻi ʻāwilia
  3. Ka ʻōlelo Hawaiʻi hoʻopili wale
  4. Ka ʻōlelo Hawaiʻi hōʻanoʻē ʻia

Eia ihola nā wehewehe ʻana o ia mau ʻano ʻōlelo āna i hōʻike mai nei: ʻAkahi: “ʻO ka ʻōlelo mai nā kūpuna mua mai o kākou, ʻo ia ka ʻōlelo Hawaiʻi maʻemaʻe maoli.” ʻAlua: ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi ʻāwili ʻia, “ʻO ia ka ʻōlelo, he Hawaiʻi ponoʻī kekahi, a no ka ʻāina ʻē kekahi.” ʻAkolu: ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi hoʻopili wale, “ʻO ia ka ʻōlelo i hoʻopuka ʻia ma muli o ke aʻo ʻana a ka poʻe ʻike ʻole i ka ʻōlelo Hawaiʻi,” ʻo ia hoʻi nā ʻōlelo pāhemahema a kekahi poʻe o ka ʻāina ʻē mai. A ʻo ka hope ka ʻōlelo Hawaiʻi hōʻano ʻē ʻia, “ʻO ia ka ʻōlelo, ua hoʻokāhuli ʻia paha nā hua, a i ʻole ia, ua pākuʻi wale ʻia mai he mau hua ʻōlelo ʻano ʻole, i mea e nalo ai, a i ʻole ia, i mea e leʻaleʻa ai ka poʻe e kamaʻilio ana.”

He mea ʻē ka hiki iā ia ke ʻike leʻa i nā pōpilikia ma luna o ka ʻōlelo Hawaiʻi o ia wā, me ka hōʻike pū kekahi i nā mea e ola ai, a e pakele ai paha mai ia mau hihia e loʻohia ana ka ʻōlelo makuahine.

ʻAʻole naʻe pēia ke ʻano e hoʻohihi ʻia nei kākou i kēia wā e neʻe nei; ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi hilahilia nō kā paha ia. E oʻu mau hoa makeʻe ʻōlelo, e hoʻopuka wale aku nō kākou i ka leo haʻaheo, i kūpinaʻi ʻo ia ma kekahi awāwa a i kekahi awāwa aku o ko kākou pae ʻāina, a lohe ʻia mai e nā kamaliʻi o ka ʻāina.

Pēlā wale iho nō e piʻi ai kākou i ka wēkiu o ka mauna e kū pākū nei, ʻo ia hoʻi ka ʻōlelo ʻakahi a ka mea hanohano i hōʻike aʻe nei.

ʻO ka ʻike i kaʻana like ʻia mai nei, mai ka waihona o Awaiaulu.org mai nō ia, a na lākou nō hoʻi i hana i kikokikona o ia moʻolelo me ka unuhi pū kekahi.


ʻO Kaikaʻoā he hoa makeʻe mau i ka ʻōlelo Hawaiʻi.