Photo: Native Hawaiians gather at the capitol building
“Ua ʻākoakoa nā kula kaiapuni o Hawaiʻi no ka wehena kau ʻAhaʻōlelo o ka makahiki 2018 ma ke kapikala o Honolulu, Hawaiʻi.” - Kiʻi: Bryson Hoe, ʻŌiwi TV

Read this article in English

Na Kamalani Johnson

Me he ahe kolonahe e holu ai ka lau o ka niu, pēlā pū hoʻi ke ea ʻana aʻe o ka mauli Hawaiʻi a kanaloa i ko Hawaiʻi Ponoʻī ʻāina iho nō. Mai kahi e helu mua ai nā kukuna o ka lā i Makanoni a lilo loa aku i nā moku kāʻili lā i Kawelonaakalā, ʻo ke aloha ʻōlelo me ʻoe, e ka hoa kuʻupau ʻōlelo e hoʻonuʻu nei i ka ʻōlelo hiwahiwa o ka ʻāina. Ma lalo o ka ʻōlelo kūhelu o ka ʻAha Aupuni Hui Pū ʻIa, hoʻoholo ʻia, ʻo ka makahiki 2019 ka makahiki i hāpai ʻia aʻe ai nā ʻōlelo ʻōiwi o ka honua. Ma ia hoʻoholo ʻana, hoʻopaipai ʻia aʻela ka makakau o ke ao i nā ʻōlelo ʻōiwi, ka hoʻokuluma ʻia o nā ʻōlelo ʻōiwi, ka hoʻāmana ʻia o nā ʻōlelo ma ka hoʻoulu kanaka ʻana, a me ka hakuhia o ka haku hou ʻana ma luna o ke kahua kuʻuna e kū nei nā ʻōlelo ʻōiwi o ka honua. He mea koʻikoʻi ia hoʻopaipai ʻia ʻana o nā ʻōlelo a puni ke ao i huli ka nānā ʻana o ke kanaka a hoʻohonua iho i nā ʻōlelo ʻane halapohe o ke ao e hoʻoikaika nui nei i ka hoʻōla hou ʻia mai.

He 40 a ʻoi makahiki i kaʻahope aku nei mai ka wā i hoʻokūhelu hou ʻia ai ka ʻōlelo Hawaiʻi ʻo ia ka ʻōlelo kūhelu o Hawaiʻi Pae ʻĀina. He mea nui ia mau makahiki i kaʻahope akula, no ka mea, i loko nō hoʻi o kēia mau makahiki i hoʻohonua ai ka Hawaiʻi i nā loina a hana e hoʻīnana ʻia aʻe ai ka mauli Hawaiʻi i kino mai ma nā papahana i paʻa mai: ʻo ka ʻAha Pūnana Leo, ʻo ka Papahana Kaiapuni, ke kikowaena ʻōlelo Hawaiʻi ʻo Kawaihuelani ma Mānoa, ke koleke ʻōlelo Hawaiʻi ʻo Ka Haka ʻUla o Keʻelikōlani, nā papahana kākoʻo ʻōlelo Hawaiʻi e laʻa ʻo Awaiaulu, ʻImiloa, nā hana hoʻōla ʻōlelo ʻōiwi a Nā Kula ʻo Kamehameha, a me ʻŌiwi TV pū kekahi. He hua ponoʻī kēia o ka laua o ka hana a Kuʻupau me Paʻu; a ma kēia hua i ola ai nō ia ʻōlelo kahiko a nā kūpuna: “He iki unu mai au e kaʻa ai ke kahua loa.”

Aia nō hoʻi i loko o Ke Kūlia e Kāmau Ai nā moʻolelo i kākau ʻia no loko mai o nā papahana e paʻu nei i ka hoʻōla ʻōlelo ma nā poʻopoʻo like ʻole o Hawaiʻi Pae ʻĀina e hōʻike ana i ka nui holomua, ke ʻāʻumeʻume, ke ala e hehi aku ai ke kapuaʻi wāwae i kēia mua aku, a me ka laina mōʻaukala e hōʻike ana i ka moʻo ʻana o nā wā nui loa o ka hoʻōla ʻōlelo Hawaiʻi. No laila, e kau aʻe nō ʻoe, e ka hoa hialaʻai ʻōlelo, ma luna o kēia waʻa e kaupē ʻia ai ka hoe a kō mai a papapae like aku nō i kōkī o Wailau.

Hiki ke hoʻoili uila ʻia ʻo Ke Kūlia e Kāmau Ai ma ka paena Padlet a ka Hale Kuamoʻo i hoʻokumu ai i kapa ʻia ʻo “Nā Kumuwaiwai Hoʻoulu ʻŌlelo” ma lalo o ke kōlamulamu ʻo “Ke Kūlia e Kāmau ai” (loulou: padlet.com/hkuamoo/j1looaj4rg6kk4rc). He paena ua Padlet nei e hōʻiliʻili ʻia ai nā kumuwaiwai ʻōlelo Hawaiʻi e hoʻoulu ʻia ai ka ʻōlelo Hawaiʻi ma ka ʻohana a ma ke kaiaulu pū kekahi.


ʻO Kamalani Johnson ka laekahi ʻōlelo Hawaiʻi a hoʻomohala haʻawina o ke Kikowaena ʻōlelo Hawaiʻi ʻo Hale Kuamoʻo a he kumu aʻo ʻōlelo Hawaiʻi a moʻokalaleo no ke koleke ʻo Ka Haka ʻUla o Keʻelikōlani ma ke Kulanui o Hawaiʻi ma Hilo.