Na Kainoa MacDonald a me Leiana Gonsalves
ʻO ko Act 279 he 600 miliona kālā ʻo ia ka nui loa o ke kālā i hoʻohiki mua ʻia e ka mokuʻāina e hoʻoponopono i ka papa inoa kūkali no nā ʻāina hoʻopulapula. Ua manaʻo ʻia e hoʻohana ʻia kēia kālā no ka hoʻokau koke i nā mea kuleana Hawaiʻi ma ka ʻāina ma o ka hāʻawi ʻana i nā ʻāina hoʻopulapula i hiki ke loaʻa ma ke kūpono o ke kumu kūʻai. Eia naʻe, ua hūhewa ka hana a eia ke waiho nei he mau kaukani Kānaka Hawaiʻi e kali ana no ka ʻāina.
Ua ʻike nā mea kuleana i ka hoʻoneʻe ʻia ʻana o nā kālā Act 279 mai nā papahana hale i mākaukau ke kūkulu ʻia i ke kūʻai ʻana i nā ʻāina kāhanahana, ka mea e hoʻolōʻihi ana i ka hoʻomohala ʻana a e hoʻonui ana hoʻi i ke kumukūʻai o ke kūkulu hale. Ma Maui, ua hāpai ʻia ka hopohopo a me ka paʻakikī no nā pāhana hoʻomohala ma muli o ke kūlike ʻole o ka puʻukālā a ka ʻOihana ʻĀina Hoʻopulapula (DHHL) no Waiehu Mauka. Ma ka pae mokuʻāina holoʻokoʻa, loaʻa i nā mea kuleana he mau hoʻohiki ma ka pepa wale nō, me ka nele o ke kālā kūpono a me nā papamanawa mōakāka.
Ma ka nānā hou ʻana i nā palapala puʻukālā a DHHL, ʻike ʻia nā kūlike ʻole nui ma waena o ke kālā i hōʻike ʻia ma ka ʻaoʻao hoʻolilo me ka ʻaoʻao mālama a hoʻāhu no nā papahana, e hōʻike ana i ka pono o ka mālama hoʻohelu kālā pono ʻana. Pono nā mea kuleana i kahi ʻōnaehana e hāʻawi maoli ana i nā hale, ʻaʻole he mau hōʻoia a hoʻohiki ma ka pepa wale nō.
Ke koi nei ka Hawaiian Homes Commission Act (HHCA) i kēia mau kuleana ma nā mahele §§208, ka 212, a me ka 213. Ma §207, koi ʻia ka mālama pono ʻana i nā waiwai no nā mea kuleana. Ma §§207 a me ka 209, ʻimi ʻia ka hoʻokō ʻana i nā papahana kākoʻo ʻāina hoʻopulapula, e like me ke kōkua kālā hahau (he 10% ka hoʻokaʻawale ʻia ʻana, he $60 miliona). A ma §207 nō hoʻi, koi ʻia nā hoʻoholo a pau e kūlike me ke kūkākūkā ʻana a me nā pono mua o nā mea kuleana.
Me ka ʻike ʻole i ke kālā i paʻa ma ke kānāwai no nā papahana, kūlanalana mai ke kālā ʻōnaepuni, a he hoʻopaneʻe i ka hoʻomohala ʻana ma kona ʻano kumukūʻai makepono me ke kaupalena ʻana i ka nui hale kumukūʻai makepono. He mea nui loa ka hiki i ka ʻahaʻōlelo, DHHL, a me ka lehulehu ke ʻike leʻa i ka mālama pono ʻia o nā waiwai.
Pono ʻo Act 279 e hāʻawi i nā hale maoli, ʻaʻole nā hōʻoia a hoʻohiki pepa wale nō. ʻO ka hoʻolōʻihi ʻana i ka hāʻawi ʻāina he hōʻoki ia i nā hanauna mai ko lā-kou kuleana hānau mai. ʻO kēia ka manawa e kū mai kekahi ʻōnaehana e kōkua i nā 29,000 poʻe ma ka papa kūkali a e hoʻokō i nā ʻōlelo paʻa o ka HHCA a me Act 279. Eō Ea!
Submitted by Kainoa MacDonald and Leiana Gonsalves on behalf of the Association of Hawaiians for Homestead Lands (AHHL).
