
Na UH News | Unuhi ʻia e Paige Okamura
He puke keiki ʻo Pōmai and Her Papa i kākau ʻia no ke kōkua ʻana i nā keiki e maopopo mai ai i ia mea he maʻi poina, a ua lilo nō i wikiō ʻonina kiʻi hou.
Pili ia moʻolelo iā Pōmai, he kaikamahine e aʻo ana i ke kōkua ʻana i kona kupuna kāne i loaʻa i ka maʻi poina me ke aloha, a ma ke ʻano Hawaiʻi, i hiki i nā ʻohana ke kūkākūkā e pili ana i ka maʻi poina. Ua paʻi mua ʻia e ke Kulanui o Mānoa i ka makahiki 2019 a laila unuhi ʻia i ka ʻōlelo Hawaiʻi, ua hele a laha kēia moʻolelo ma o nā keiki me nā kānaka mālama a puni ka paeʻāina.
Na Kalilinoe Detwiler, he haumāna laeʻula ʻōlelo Pelekānia ma ke Kulanui o Mānoa, i hana pū i kēia ʻonina kiʻi me ka hui Hā Kūpuna National Resource Center for Native Hawaiian Elders, ma lalo o ke keʻena Thompson Kula Mālama Kaiaulu me ke Olakino Lehulehu. Hoʻokino ʻia maila ka puke me nā kiʻi ʻālohilohi, nā hāmeʻe piha ʻeu, a kūkaʻi ʻōlelo ʻia e nā limahina o Hā Kūpuna.
“Ke lana nei ka manaʻo, na kēia puke me ka wikiō e hoʻoulu i ke kūkākūkā ʻana ma waena o nā keiki, nā mākua, me nā kūpuna no ia mea he maʻi poina i loko o nā loina Hawaiʻi, ma ke ʻano kūpono no nā pae makahiki,” wahi ā Detwiler, he lālā o ka Indigenous Nations Poet, Story Knife Fellow a he alakaʻi noiʻi no ka pāhana Symphony of Hawaiʻi Seas.
“Nanea au i noho pū me nā hāmeʻe, ka hoʻomoeā ʻana i ko lākou ʻano, a me wai lākou e pili ai. Pēia pū hoʻi me ka hoʻomoeā ʻana i nā hiʻohiʻona ʻike ʻia ma nā loli liʻiliʻi o ka naʻau me ko lākou maopopo ʻana i ka maʻi poina.”
Hoʻomaka akula ka papahana ma Ianuali o ka makahiki 2025 me ke kaha ʻana nā mahele o ka moʻolelo, ka hoʻolālā ʻana i ka ʻikena, ka ʻoki leo ʻana, ka hana ʻana i nā kiʻi ma hope, nā ʻonina kiʻi, a me ka hoʻoponopono ʻana.
“Iā mākou e hana nei i kēia mau kumu ʻike no nā ʻōpio me nā mea mālama, ua ʻike nō mākou i nā ʻano mea kūpono no nā hānauna like ʻole o ka ʻohana e noho pū ʻana ma ka hale like ma Hawaiʻi,” wahi a Detwiler. “ʻO ka ʻonina kiʻi kekahi ʻo ia mau mea. He mea ia i hiki ke hoʻolaha i kēia ʻano moʻolelo pohihihi a kaumaha.”
“ʻO ka pahuhopu o Hā Kūpuna, ʻo ia ka hoʻomaikaʻi ʻana i ka hoʻomaopopo ʻana i nā ola o nā kūpuna, ka hoʻohanohano ʻana i ko lākou ola, me ka hoʻomaikaʻi ʻana aʻe i ka ʻoihana mālama kūpuna,” i ʻōlelo ai ʻo Shelley Muneoka, ka Hoʻolaukaʻi Papahana no Hā Kūpuna. “He kōkua nō nā puke me nā ʻonina kiʻi i ka hoʻolaha ʻana i kēia ʻike i ka lehulehu ma ke ʻano kūpono.”


