Āhea lā?

0
89

Read this article in English

Na Hailama Farden

Photo: Hailama Farden

Ma kahi o 30 makahiki aku nei wau i kipa aku ai i kahi keʻena kūʻai ʻo Oʻahu Market ma Honolulu – kahi i kapa ʻia ʻo Chinatown.

Iaʻu i kūʻai hele aku ai, ua kāʻalo aku wau i wahi kūʻono kūʻai i mālama ʻia e kahi kupuna wahine poʻohina i loko paha o nā kanawalu. Ma kona wahi kūʻono kūʻai, he mau meaʻai Hawaiʻi liʻiliʻi a ʻono wale nō kāna i kūʻai aku: ʻo ka ʻakaʻakai ʻoe, ʻo ka paʻakai ʻoe, ʻo ka pūʻulu limu kohu ʻoe, a pēlā wale aku nō.

I kuʻu nānā ʻana i ua pūʻulu limu kohu lā, ua komo ka manaʻo i loko oʻu e kūʻai mai i pūʻulu naʻu. A kokoke aku wau i ia kūʻono, ua manaʻo ihola wau, “Pehea lā? Ua hiki anei kēia wahi kupuna Hawaiʻi ke ʻōlelo Hawaiʻi? He mānaleo paha?

Ua kau aʻe i kaʻu noi iā ia i ia pūʻulu limu kohu ma ka ʻōlelo Hawaiʻi nō, “E kala mai, I pūʻulu limu kohu naʻu, ke ʻoluʻolu? ʻEhia kēlā?”

A ʻo kona pane maila nō ia iaʻu me ke kāohi ʻole ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, “ ʻEhā kālā pākahi.”

A ʻo kaʻu iā ia “Hoʻokahi naʻu ke ʻoluʻolu.”

Ua hoʻomākaukau ʻo ia i kaʻu limu a hāʻawi me ka ʻōlelo, “Eia kāu limu kohu, a ua hāʻawi aku wau iā ʻoe i hoʻokahi hou aʻe me ka manuahi.”

Ua mahalo aku wau a hoʻi me ke aloha i pā ka nāʻau. I leha aku wau i kuʻu haliʻa no ia wā i hala, noʻonoʻo aku i kēnā kupuna. ʻAʻole kā ʻo ia i hoʻonui aʻe kuʻu walaʻau Hawaiʻi ʻana iā ia, mehe mea lā ua laha nō ka ʻōlelo Hawaiʻi i ia mau lā no hoʻi (ma kahi o ka makahiki 1991 kēia) – Iā ia, ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi he ʻōlelo kūʻai mau hoʻi hā mai kona wā ʻōpio a i ia lā. Ua hoʻokuluma ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi!

Pehea lā e ko Hawaiʻi? Āhea lā e lilo hou ai kā kākou ʻōlelo ʻōiwi he ʻōlelo hoʻokuluma i laha paʻa ma waena o nā wahi kūʻai e like me kaʻu i ʻike ai i mau makahiki aku nei. Āhea lā?