Nā ʻElele o Hawaiʻi ma Melenikia

0
60

Read this article in English

Nota: Eia ka lua o ʻekolu moʻolelo e pili ana i ka poʻe o ka Pākīpika e hele ana i Hawaiʻi no ka South Pacific Festival of Arts (SPFA/FestPAC) ma Iune o kēia makahiki.

I ka Makahiki 1980, ua hele huakaʻi au me kekahi mau poʻe ʻē aʻe no Hawaiʻi i Papua Nū Kīnī, i ʻelele no ka “Hoʻolauleʻa Pāheona o ka Pākīpika Hema” (FestPAC i kēia manawa). Na Keahi Allen i hoʻolaukaʻi i ka hui ʻelele o nā Hawaiʻi ma muli o ka hana ʻole ʻana o ka mokuʻāina e kākoʻo a hoʻopūʻulu i hui ʻelele Hawaiʻi.

Photo: Kekahi alaea no nā Kuahiwi Kiʻekiʻe
Kekahi alaea no nā Kuahiwi Kiʻekiʻe o Nū Kīnī.

Aia ʻo Nū Kīnī ma ke kāʻei Pākīpika ʻo Melenikia. ʻO Pīkī, Kanaky, a me Nā Mokupuni Kolomona, kekahi o nā aupuni i Melenikia. Ma Nū Kīnī, nui ʻino nā pūʻulu ʻōlelo—aia ma kahi o 839 mau ʻōlelo. ʻAʻole i kana mai ka ʻokoʻa o nā ʻōlelo a me nā moʻomeheu o nā kānaka o Nū Kīnī. He ʻōlelo ko kēlā awāwa a he ʻōlelo ʻokoʻa ko kēia awāwa.

ʻOiai ua kāʻalo nā kūpuna loa o nā Hawaiʻi ma o Melenikia ma ko lākou neʻepapa ʻana i ka Pākīpika, ua loaʻa kekahi mau poʻe Hawaiʻi i ka DNA (dēnūʻā) Melenikia i loko o lākou. Ma ka nānā ʻana iā lākou Melenikia, ua nui nā mea kamaʻalua a kamaʻaina iā mākou Hawaiʻi. E laʻa, hana kekahi mau poʻe Melenikia, e like me ka poʻe Pīkī, i ke kapa. Hana kekahi i lei hulu a i lei pua. Hoʻokani kekahi poʻe Melenikia i ka pahu a me ke kāʻekeʻeke. Eia kekahi mau kiʻi mai kēlā Hoʻolauleʻa 1980.