Unuhi ʻia e Manakō Tanaka
Ke noho nei ka ʻuaʻu kani ma kahi o ka ʻīpuka o ka hale kūʻai ʻo Whole Foods ma ke Kiko-waena Kūʻai ʻo Kahala. ʻAʻole i ʻike ʻia ka lōʻihi o kona noho ʻana ma laila, a ʻaʻole hoʻi i ʻike i ka nui o nā kānaka e kāʻalo wale akula iā ia.

“Nānā ihola, eia lā he manu, i waena o nā ʻīpuka aniani uai, nā ʻīpuka ʻākomi, a me nā pahu,” wahi a Mary Moriarty, kai kuhihewa he manu nūnū a hiki i kona kokoke ʻana aku.
Aia nō a kokoke aku, maopopo koke ihola iā ia no ka ʻike i paʻa mua iā ia. Ua hānai ʻia ʻo Moriarty ma Kauaʻi ma kahi o ka pāka ʻo National Wildlife Refuge i nā makahiki 1980, a ma laila hoʻi i noho luna ai kona makua kāne. “Aia ma Kīlauea ka ʻāuna manu kai ʻōiwi nui loa ma ka pae ʻāina ʻo Hawaiʻi,” wahi āna.
Ma ia ahiahi o ka lā 30 o Nowemapa, 2025 i nīnau mai nei ke keiki kāne a Moriarty i ke ʻano o ia manu, he kakā nō paha. I ia wā nō i maopopo ai.

“ʻO ka pepewa o ka wāwae ka mea e ʻike ai he ʻuaʻu kani, pēlā e ʻike ai ʻaʻole ia he manu nūnū. ʻO ia kekahi mea e mao- popo ai, a ʻo kekahi hoʻi ka hoʻomanaʻo ʻana i ka huikau o ia manu i nā kukui kūlanakauhale,” wahi a Moriarty.
I kēlā me kēia Nowemapa me Kekemapa, hoʻomaka nā manu e lele i ke kai a hahai lākou i ka mālamalama o ka mahina. ʻO kīnohi ia o ke “kau hāʻule,” ʻo ia ka wā e huikau ai nā manu ʻōpio i ka nui o nā kukui ma nā kūlanakauhale.
“Ua kapa ʻia kēia ke ʻkau hāʻule’ no ka mea lele nā manu ma uka, a lele a puni ke kūlanakauhale, a laila paʻuhia i ka luhi a hāʻule lākou mai ka lani mai. I kekahi manawa, kuʻi lākou i nā pou kukui a me nā hale nui,” wahi a Rae Okawa, kūhina pai kākoʻo ma ka Hawaiʻi Wildlife Center (HWC).
“No laila ʻume nui ʻia kēia mau manu i nā kikowaena kūʻai, nā kahuapāʻani, nā kukui o ke kūkulu ala ʻana, nā kahua hoʻokū kaʻa – ʻo ia hoʻi nā mea a pau nona nā kukui māʻamaʻama.”
Ua maopopo hoʻi iā Moriarty, a manaʻo ihola e loaʻa ana paha e nā poʻiiʻa. Hoʻomanaʻo ʻo ia i ka wā ma mua ma Kauaʻi ua hoʻolako ʻia he mau pahu e mālama ai i nā manu kai i loaʻa ma hope o ko lākou hāʻule ʻana iho.
Ma ia ahiahi ma ke Kikowaena Kūʻai ʻo Kahala, ʻaʻohe pahu a Moriarty. I kona hoʻomaopopo ʻana aku i ko ke kikowaena kūʻai, ʻaʻole kōkua nui i loaʻa. No laila, ua hāpai mālie aʻela ʻo ia i ua manu nei.
“Maopopo iaʻu ka hoʻopaʻa ʻana i ka manu no ka mea ua nui kaʻu hoʻopaʻa ʻapowāwae ʻana i kuʻu wā kamaliʻi,” wahi a Moriarty. “Makaʻala o nahu ʻia auaneʻi.
I ka hoʻi ʻana i ka hale, ua hoʻopio ʻo Moriarty i nā kukui a waiho ʻia akula ka manu ma ka lānai. “Ua waiho wale a hala kekahi mau hola ua hoʻi i Kahikimoe,” wahi āna.
I ka manaʻo o HWC, maikaʻi ke hāpai ʻia nā manu kai i hāʻule me nā pale uluna, kāwele, a i ʻole pālule-t i mea e emi ai ka haʻalulu (a i mea hoʻi e pale ai mai ka nuku mai). A laila, waiho ma loko o kekahi pahu me nā puka ea i kau ʻia ma kahi mālie a ʻano pōuliuli a hiki i ka wā i hiki ai i kekahi ke lapaʻau kūpono aku iā ia. Hana pū ʻo HWC me nā keʻena kauka like ʻole a puni ʻo Oʻahu i mea e mālama ai i kēia mau manu.
I ka makahiki 2024, ua hoʻomaka ʻo HWC i ka Papahana Kōkua Manu Kai, ʻo ia hoʻi ka Seabird Aid Program a ua hoʻōla ʻia he 645 mau ʻuaʻu kani i ke kau hāʻule. Wahi a nā hōʻike e ʻoi aku ana paha ka nui o nā manu i ka makahiki 2025, a he mea ia e hōʻoia ana ua wela ka hao e aʻo ai ke kaiaulu i nā hana e pono ai.
Inā loaʻa iā ʻoe kekahi manu kai i hāʻule, e ʻoluʻolu e kōkua. Ma Oʻahu, ʻo Feather & Fur Animal Hospital ma Kailua kahi e lawe nui ʻia ai nā manu kai. No ka ʻikepili hou aku, e kele aku iā: hawaiiwildlifecenter.org


